«Το ζήτημα με τα αυθαίρετα»

DATE_FORMAT_LC3

Το οικιστικό πρόβλημα στην Ελλάδα αντανακλάται μέσα από την άνθηση της αυθαίρετης δόμησης και τις λεγόμενες περιοχές «αυθαιρέτων», κυρίως τα ανατολικά προάστια της Αθήνας, το Ηράκλειο, η Χαλκιδική, η Θεσσαλονίκη, και τα παράλια του νομού Ηλείας.

Για παράδειγμα, στην Ανατολική Αττική εκτιμάται ότι έχουν κτιστεί πάνω από 200.000 αυθαίρετα, στη Χαλκιδική υπάρχουν περί τα 50.000 και στη Θεσσαλονίκη γύρω στα 30.000 αυθαίρετα κτίσματα. «Αυθαιρετούπολη» έχει χαρακτηριστεί το Ηράκλειο Κρήτης με γύρω στις 45.000 παράνομες κατασκευές.

Το πρόβλημα με την αυθαίρετη δόμηση ξεκίνησε με την Μικρασιατική καταστροφή το 1922 και την μαζική εγκατάσταση περίπου 1.500.000 προσφύγων στην Ελλάδα και μεγεθύνθηκε τη δεκαετία 1950-1960 με την εσωτερική μετανάστευση από τις αγροτικές περιοχές προς τα αστικά κέντρα.

Μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο εξαιτίας των καταστροφών, της πείνας και της ανεργίας κάτοικοι των αγροτικών περιοχών εγκατέλειπαν τα χωριά τους ψάχνοντας για μια καλύτερη ζωή στις πόλεις.

Εγκαταστάθηκαν κυρίως γύρω από μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, το Ηράκλειο χωρίς κανένα σχεδιασμό και χωρίς οι πόλεις αυτές να έχουν την τεχνική και θεσμική υποδομή να δεχτούν τόσους ανθρώπους.

Οι μεγάλες μάζες πληθυσμού που μετακινήθηκαν στα αστικά κέντρα, δε μπορούσαν να αγοράσουν ή να νοικιάσουν ένα διαμέρισμα στην πόλη ούτε είχαν τη δυνατότητα ανεύρεσης φθηνής γης για να οικοδομήσουν.

Κατά συνέπεια εγκαταστάθηκαν σε περιαστικές περιοχές, αγοράζοντας (πολύ πιο φθηνά) εκτός σχεδίου αγροτεμάχια των 150-500 τ.μ., τα οποία στη συνέχεια οικοδομήθηκαν αυθαίρετα.

Το κράτος προσπάθησε να νομιμοποιήσει βαθμιαία αυτά τα κτίσματα, αλλά η διαδικασία της νομιμοποίησης κοστίζει πολύ σε χρόνο και χρήμα, με αποτέλεσμα η αυθαίρετη δόμηση να συνεχιστεί.

Σε εκτός σχεδίου περιοχές κάποιοι επιχειρηματίες αγόρασαν μεγάλες αγροτικές εκτάσεις σε χαμηλή τιμή, των οποίων οι χρήση γης παράνομα μετατράπηκε από αγροτική σε περιοχή κατοικίας, απλά κατασκευάζοντας οδικό δίκτυο μέσα στις μεγάλες αυτές εκτάσεις. Έτσι έγινε νόμιμα κατάτμηση κατασκευάζοντας αυτούς τους «ιδιωτικούς» δρόμους.

Το πρόβλημα αυτό επεκτάθηκε σε τέτοιο βαθμό όπου τελικά το κράτος νομιμοποίησε αυτούς τους «ιδιωτικούς» δρόμους το 1977.

Το γεγονός αυτό σημαίνει κατευθείαν τη νομιμοποίηση της κατάτμησης.

Το παράδοξο ήταν, ότι παρά την νομική δυνατότητα, το κράτος δεν τιμώρησε κανέναν από εκείνους τους επιχειρηματίες που προχώρησαν σε κατάτμηση της αγροτικής γης.

Αυτή η «πρώτη γενιά αυθαιρέτων» κάλυψε ουσιαστικά τις ανάγκες πρώτης κατοικίας χαμηλών εισοδηματικών τάξεων που είχαν εισρεύσει στα αστικά κέντρα από την ύπαιθρο.

Με το χρόνο δημιουργήθηκε και η «δεύτερη γενιά αυθαιρέτων», κυρίως σε παραθαλάσσιες περιοχές. Οι κάτοικοι των αστικών κέντρων με την ανάπτυξη της οικονομίας αναζήτησαν πολεοδομημένη γη σε παραθαλάσσιες περιοχές, κοντά στα αστικά κέντρα προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες παραθεριστικής κατοικίας.

Σήμερα το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος είναι δύσκολο να εκτιμηθεί εξαιτίας της έλλειψης πληροφόρησης μέχρι πρόσφατα. Χονδρικά έχει υπολογισθεί ότι τουλάχιστον το 1/4 από τις πρόσφατα κατασκευασμένες κατοικίες στην Ελλάδα δεν έχουν άδεια οικοδομής. Υπάρχουν περίπου 6,9 εκατομμύρια κατοικίες για ένα

πληθυσμό 11 εκατομμυρίων. Μία χονδρική εκτίμηση αποδεικνύει ότι οι αυθαίρετες

κατοικίες στην Ελλάδα είναι περίπου 1 με 1, 5 εκατομμύριο. Τα αυθαίρετα κτίσματα νέας γενιάς εκτιμάται ότι βρίσκονται σε γεωτεμάχια με μέσο όρο μεγέθους 1000-1500 τ.μ. το καθένα. Σύμφωνα με έρευνα, την περίοδο 1991-2001, χτίζονταν κάθε χρόνο περίπου 93.000 νόμιμα σπίτια και 31.000 αυθαίρετα, το 40% των οποίων στην περιοχή της Αττικής.

Ενώ μία νομοθετική μεταρρύθμιση ήταν αυτό που χρειαζόταν, το κράτος προσπαθούσε να βρει εναλλακτικούς τρόπους να λύσει τα προβλήματα.

Αυτό που συνήθως συμβαίνει όταν σε μια περιοχή ο αριθμός των αυθαιρέτων

αυξάνεται σημαντικά, είναι ότι οι ιδιοκτήτες αποκτούν πολιτική δύναμη, πιέζουν το κράτος και ζητούν νομιμοποίηση των ιδιοκτησιών τους.

Όλα τα παραπάνω αντικρούονται πλέον έμπρακτα με το σχέδιο νόμου που κατέθεσε το Υπουργείο Περιβάλλο0ντος της παρούσας κυβέρνησης προσπαθώντας επιτέλους να βάλει τάξη στο χρόνιο πρόβλημα των αυθαιρέτων.

Παρά το γεγονός ότι η αρχική πρόταση νόμου, προέβλεπε μη ρεαλιστικά πρόστιμα και το ενδεχόμενο μαζικής ένταξης στις ρυθμίσεις του νομοσχεδίου φαινόταν απόμακρο,, ο Υπουργός Περιβάλλοντος ωστόσο έδειξε διάθεση διαλόγου και δέχτηκε να συζητήσει με σοβαρότητα. τόσο τις προτάσεις πολυποίκιλων φορέων όσο και των βουλευτών.

Κατόπιν της δεύτερης ανάγνωσης προέκυψε μια νέα βελτιωμένη πρόταση σχεδίου νόμου που κατέθεσε το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Η πρόταση αυτή προήλθε προφανώς μέσα από την πίεση που άσκησαν οι Βουλευτές Ηρακλείου – Κεγκέρογλου, Παρασύρης, Σκραφνάκη, Μιχελογιαννάκης - για ακόμα πιο γενναίες μειώσεις στα πρόστιμα που θα προκύψουν από την τακτοποίηση των αυθαιρέτων.

Οι παραπάνω βουλευτές κατέθεσαν πρόταση η οποία εάν γίνει τελικώς αποδεκτή θα προσφέρει σαφής βελτιώσεις υπέρ των οικιστών.

Εάν προβούμε στην παράθεση συγκεκριμένων παραδειγμάτων, θα δούμε πόσο μεγάλο είναι το ύψος της μείωσης που προκύπτει στα πρόστιμα εάν το Υπουργείο αποδεχτεί τη συγκεκριμένη πρόταση.

Σύμφωνα με την αρχική πρόταση του Υπουργείου το κόστος τακτοποίησης για την β΄ κατοικία 100 τμ σε περιοχή ζώνης 1000 € ανέρχεται στις 90.000 €.

Σύμφωνα με την βελτιωμένη πρόταση του Υπουργείο:

●για α΄ κατοικία το κόστος μειώνεται στα 12.000 € για κατοικίες προ του 2003 και στα 24.000 € για μετά το 2003

●για β' κατοικία το κόστος μειώνεται στα 18.000 € για κατοικίες προ του 2003 και στα 36.000 € για μετά το 2003

Πολύ συνοπτικά η πρόταση των βουλευτών ΠΑ.ΣΟ.Κ του Ν. Ηρακλείου, είναι να αυξηθούν οι δόσεις από 24 σε 36, στον κοινωνικό συντελεστή να προστεθούν εκτός από την κατοικία για ΑμεΑ και οι πολύτεκνοι, να μειωθούν επιπλέον οι επιλεγμένοι συντελεστές από το φύλλο καταγραφής και να διευρυνθεί η ρύθμιση από τα 20 χρόνια στα 40.

Ένα παράδειγμα εφαρμογής σύμφωνα με την πρόταση των βουλευτών αφορά β΄ κατοικία 100 τμ, σε περιοχή με τιμή ζώνης 1.000€, εκτός σχεδίου ( πρόκειται για το μεγαλύτερο ποσοστό περιπτώσεων στο Νομό Ηρακλείου) προ του 2003. Το πρόστιμο διαμορφώνεται στα 8.437 € ( από 18.000 € ) και για μετά το 2003 16.875 € ( από 36.000 € ).

Οι παραπάνω ρυθμίσεις έχουν πολλαπλές ευεργετικές επιδράσεις.

Πρώτον αυξάνουν τα δημοσιονομικά έσοδα με ρεαλιστικό τρόπο σε μια τραγική οικονομική συγκυρία.

Δεύτερον βοηθούν στην επίλυση ενός διαχρονικού κοινωνικού προβλήματος το οποίο με βάση τις προβλέψεις του Συντάγματος έπρεπε προ πολλού να έχει αντιμετωπιστεί. Ως γνωστό η παροχή στους πολίτες επαρκούς πολεοδομημένης Γης για τις οικιστικές τους ανάγκες περιλαμβάνεται στις Συνταγματικές υποχρεώσεις της Πολιτείας η οποία όμως διαχρονικά αθετήθηκε.

Τρίτον επομένως, ακολουθώντας την κοινωνική συνιστώσα της συνταγματικής εντολής, δίδεται η δυνατότητα μέσα από το σχέδιο νόμου να ενισχυθεί σημαντικά η Τοπική Αυτοδιοίκηση στις Πολεοδομικές της λειτουργίες. Για το λόγο αυτό πρέπει να διευκρινισθεί στο νομοσχέδιο ότι η είσπραξη των προστίμων θα γίνεται μεν από την ΔΟΥ, αλλά για λογαριασμό των οικείων Δήμων. Μία τέτοια πρόβλεψη θα δώσει στους Δήμους την οικονομική δυνατότητα να επεκτείνουν τα σχέδια πόλης τους; και να επιταχύνουν την έγκριση των εκκρεμούντων πολεοδομικών σχεδίων.

Τέταρτον μπαίνουν επιτέλους κανόνες στην ανάπτυξη των πόλεων και στην προστασία του περιβάλλοντος